Dieta bogata w ciemne owoce i jagody może korzystnie wspierać kontrolę glikemii. Im ciemniejsze owoce, tym więcej zawierają antocyjanów – barwnika, który wpływa nie tylko na metabolizm węglowodanów, ale również reguluje poziom cytokin uwalnianych przez komórki tłuszczowe. Często osoby z cukrzycą słyszą ogólnikowe zalecenie, że nie powinny jeść owoców, bo są słodkie. A co mówią o owocach badania epidemiologiczne przeprowadzone w USA?

Badania

Przez 20 lat oceniano składniki diety u 160 000 osób i wyniki są jednoznaczne: większa konsumpcja ciemnych owoców bogatych w antocyjany wiązała się z niższym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2. W grupie spożywającej od 22-24 mg antocyjanów dziennie ryzyko spadało prawie dwukrotnie.¹ Przeliczając to np. na świeżą jagodę kamczacką – jest to 8g dziennie, czyli garść. Jak widać, owoce owocom nie równe, dlatego komponując posiłki powinniśmy brać ten szczegół pod uwagę i włączać do nich – jako przekąski – ciemne owoce, dostępne w danym sezonie: jagodę kamczacką, borówki, jeżyny, jagody leśne, czarną malinę. A zimą sięgać po te owoce, lecz w wersji mrożonej!

Dlaczego ciemne owoce są tak bardzo korzystne?

Otóż, zawarte w ciemnych owocach antocyjany redukują szybkie uwalnianie glukozy do krwi przez spożyty pokarm o wysokim indeksie glikemicznym. Na Politechnice Łódzkiej zbadano 30 rodzajów owoców i co ciekawe, okazało się, że jagoda kamczacka najsilniej z nich hamuje enzym trawiący węglowodany w jelitach (α – glukozydaza), a opóźnione trawienie cukrów wspiera kontrolowanie hiperglikemii poposiłkowej u pacjentów z cukrzycą. Kolejność siły działania owoców była następująca:

1. jagoda kamczacka, 
2. borówka amerykańska, 
3. borówka czarna, 
4. czarna porzeczka, 
5. czereśnia, 
6. czerwony agrest.²

W ostatnich latach ukazało się wiele wyników badań dotyczących wpływu antocyjanów na poziom glukozy we krwi i parametry kontrolowania cukrzycy. We wszystkich powtarzają się te same wyniki: u osób z cukrzycą typu 2, z wysoką zawartością antocyjanów w diecie, następuje obniżenie poziomu glukozy na czczo, zmniejsza się oporność komórek na insulinę oraz spada HbA1c, wskaźnik świadczący o dobrej kontroli cukrzycy ³. Jest tylko jedna różnica – o ile w profilaktyce wystarczało 22-24 mg antocyjanów dziennie, to u osób z cukrzycą typu 2 poprawa parametrów uzyskiwana była przy poziomie 320 mg dziennie ⁴.

Przeliczając na jagodę kamczacką jest to około 100 g świeżego owocu, czyli szklanka dziennie.

Kolejne badania dotyczące insulinooporności: w badaniu obserwacyjnym u 1997 kobiet w wieku 18-76 lat wykazano, że wyższe spożycie antocyjanów wiązało się ze znacznie mniejszą insulinoopornością ⁵.

W następnym badaniu stwierdzono, że codzienne spożywanie – przez 6 tygodni – ekstraktu z derenia, również bogatego w antocyjany, poprawia kontrolę glikemii poprzez zwiększenie poziomu insuliny i obniżenie poziomu HbA1c w surowicy u dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2.⁶

Nasze oponki

Tkanka tłuszczowa odgrywa ważną rolę w rozwoju cukrzycy – nie jest bierną tkanką gromadzącą lipidy. Trzewna i podskórna tkanka tłuszczowa wydzielają adipokiny:

– adipsynę i
– adiponektynę

to aktywne związki, które są niezwykle ważne w utrzymaniu funkcji wydzielniczej komórek ß trzustki, jak również zwiększają wychwyt glukozy i utlenianie kwasów tłuszczowych w komórkach docelowych.

Inne, jak wisfatyna, są wydzielane głównie przez trzewną tkankę tłuszczową i działają na receptor insuliny, wiążąc się z nim i naśladując jej działanie.

Według badań przeprowadzonych na zwierzętach, w cukrzycy adipokiny wydzielane przez komórki tłuszczowe – takie jak adipsyny – znacznie spadają, a poziom wisfatyny wzrasta. Regulują one między innymi wrażliwość komórek na insulinę. Badania wykazują, że adipsyny mają bezpośrednie lub pośrednie działanie przeciwzapalne i przeciwcukrzycowe, a ich poziomy w osoczu są niskie u osób z cukrzycą typu 2⁷. W oparciu o te badania, w randomizowanym badaniu – 160 uczestnikom ze stanem przedcukrzycowym lub z nowo zdiagnozowaną cukrzycą (w wieku 40-75 lat) – podawano 320 mg antocyjanów (lub placebo) dziennie, przez 12 tygodni. Zmierzono w surowicy stężenie adipsyny, wisfatyny, lipidów i hemoglobiny glikowanej A1c (HbA1c). Zaobserwowano względnie znaczący wzrost stężenia adipsyny w surowicy i spadek stężenia wisfatyny w grupie otrzymującej antocyjany versus placebo, czyli nastąpiło odwrócenie niekorzystnych poziomów adipokin wydzielanych przez tkankę tłuszczową. Zaobserwowano również znaczną poprawę HbA1c w odpowiedzi na podawane antocyjany.⁸

W związku z tymi obiecującymi wynikami, pojawiły się też pierwsze badania na modelach zwierzęcych cukrzycy, tym razem oceniające efekt leczniczy. Terapia łączona metforminą (podstawowy lek w leczeniu cukrzycy typu 2) z antocyjanami wykazywała efekt synergistyczny w obniżaniu poziomu glukozy we krwi.⁹

W przebiegu cukrzycy dochodzi do uszkodzenia nerek, zbadano więc wpływ antocyjanów na ich funkcję. W nefropatii cukrzycowej u zwierząt po podaniu antocyjanów poprawił się stan kłębuszków nerkowych i śródmiąższu nerki. Zmniejszył się obwód kłębuszków nerkowych, ich uszkodzenie oraz włóknienie. To samo zaobserwowano w śródmiąższu nerki. Prawie dwukrotnie zmniejszyła się również mikroalbuminuria.¹⁰

Co z fruktozą?

Owoce są ostatnio przedstawiane w złym świetle, szczególnie w kontekście fruktozy. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne zaleca ograniczenie dodanych oraz wolnych cukrów, które są w słodyczach, miodzie, sokach i napojach owocowych. Dzienne spożycie fruktozy nie powinno przekraczać 50 g.

A jak to się ma do ciemnych owoców?

Np. filiżanka jagód leśnych to 3,5 g fruktozy, borówki 7,4 g (według danych www.nofructose.com).

Natomiast patrząc szerzej na owoce, w wielu produktach i przetworach owocowych niestety obecny jest syrop fruktozowo-glukozowy i na ten składnik w szczególności należy zwracać uwagę i czytać uważnie etykiety przed dokonaniem zakupu.

Warto naszą dietę wzbogacić o ciemne, świeże owoce jagodowe – jako przekąskę – pół szklanki dziennie wystarczy, a zimą dostępne w postaci przetworów: soków, dżemów, czy mrożone – dodawane do koktajli czy smoothie. Jak pokazują badania epidemiologiczne, ważne jest, żeby dostarczać organizmowi porcji antocyjanów codziennie i nawet niewielkie ilości wystarczą, żeby zapobiec rozwojowi cukrzycy typu 2.

~ Małgorzata Jaszyk

fot. biohaskap.com

Firma Nutracevit od 2015 roku uprawia ekologicznie jagodę kamczacką na Kujawach, jeden z najbogatszych w antocyjany owoców. Historia dżemu zaczęła się w 2016 r. kiedy to powstała również smakowita konfitura z jagody. Zbadano dwa wyroby – dżem i konfiturę – na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu i okazało się, że w dżemie zachowuje się 3 razy więcej antocyjanów niż w konfiturze! Tak powstał wyrób: BIOHASKAP® Fit, dżem z ekologicznej jagody kamczackiej ze stewią BIO, który zawiera 98% owocu, a jeden słoik powstaje z ok. 400 g jagody! Bez żadnego dodatku koncentratu soku jabłkowego. Zawartość antocyjanów – zbadana przez SGGW – to aż 56 mg w jednej łyżeczce! Polecany jest dla wszystkich osób ograniczających cukier w diecie. W dżemie jest 6 g fruktozy w 100 g, trzeba by było zjeść na raz prawie 5 słoików, żeby przekroczyć dzienną normę! > shop.biohaskap.com

Poczytaj więcej o jagodzie w słoiku

Piśmiennictwo:

1. Wedick Nm i inni, Dietary flavonoid intakes and risk of type 2 diabetes in US men and women., Am J. Clin Nutr. 2012; 95:925–33, DOI: 10.3945/ajcn.111.028894
2. Podsędek A i inni, In Vitro Inhibitory Effect on Digestive Enzymes and Antioxidant Potential of Commonly Consumed Fruits, J. Agric. Food Chem. 2014, 62, 4610−4617 https://pubs.acs.org/doi/10.1021/jf5008264
3. Cao H i inni, Dietary polyphenols and type 2 diabetes: Human study and clinical trials, Crit Rev Food Sci Nutr., 2019;59(20):3371-3379 DOI: 10.1080/10408398.2018.1492900
4. Li D i inni, Purified anthocyanin supplementation reduces dyslipidemia, enhances antioxidant capacity, and prevents insulin resistance in diabetic patients. J. Nutr. (2015) 145(4):742–748. DOI: 10.3945/jn.114.205674
5. Jennings A i inni, 2014. Intakes of anthocyanins and flavones are associated with biomarkers of insulin resistance and inflammation in women. J. Nutr (2014) 144, 202-208. DOI: 10.3945/jn.113.184358
6. Soltani R i inni, Evaluation of the effects of Cornus mas L. fruit extract on glycemic control and insulin level in type 2 diabetic adult patients: A randomized double-blind placebo-controlled clinical trial. Evid Based Complement Alternat. Med, 2015, 740954. DOI: 10.1155/2015/740954
7. Tasedmir i inni, The Relationship Between Plasma Adipsin, Adiponectin,Vaspin, Visfatin, and Leptin Levels with Glucose Metabolism and Diabetes Parameters, Haydarpasa Numune Med J. 2019;59(2):95–103, DOI: 10.14744/hnhj.2019.62534
8. Yang L i inni, Anthocyanins regulate serum adipsin and visfatin in patients with prediabetes or newly diagnosed diabetes: a randomized controlled trial Eur J. Nutr., 2021 Jun;60(4):1935-1944.DOI: 10.1007/s00394-020-02379-x
9. Tian i inni, Synergistic Effects of Combined Anthocyanin and Metformin Treatment for Hyperglycemia In Vitro and In Vivo Journal of Agricultural and Food Chemistry, 2022 Feb 2;70(4):1182-1195, DOI: 10.1021/acs.jafc.1c07799
10. Li YX i inni, Anthocyanin improves kidney function in diabetic kidney disease by regulating amino acid metabolism, Journal of Translational Medicine (2022) 20:510, DOI: 10.1186/s12967-022-03717-9

.
Opracowanie tekstu: lek. med. Małgorzata Jaszyk, fot. Biohaskap.com